મોરબી : મોરબીમાં સોની યુવાનની હત્યાના ચકચારી બનાવમાં પકડાયેલા બંને આરોપીઓ કાયદાની નજરમાં સગીર છે. એક આરોપીની ઉંમર ૧૭ વર્ષ અને ૫ મહિના છે, જ્યારે બીજા આરોપીને ૧૮ વર્ષ પૂરા થવામાં માત્ર ૮ દિવસ બાકી છે. આવા સંજોગોમાં લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે આટલા ગંભીર ગુનામાં સગીર આરોપીઓના રિમાન્ડ કઈ રીતે મળે, તેમની સામે ચાર્જશીટ કઈ રીતે ફાઈલ થાય અને કાયદાકીય કાર્યવાહી કઈ રીતે થશે ?મોરબી અપડેટએ આ મુદ્દે કાયદાકીય નિષ્ણાતો અને વકીલો સાથે વાત કરી વિગતો મેળવી છે. જેમાં જુવેનાઇલ જસ્ટિસ એક્ટ (JJ Act) ૨૦૧૫ મુજબ આ કેસમાં કાયદાકીય અને પોલીસ તપાસની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ હાથ ધરવામાં આવી શકે છે :ગુનાના દિવસની ઉંમર જ ગણાશેકાયદાનો સ્પષ્ટ નિયમ છે કે કોઈપણ ગુનામાં આરોપીની ઉંમર 'ગુનો બન્યાના સમય અને તારીખે' કેટલી હતી તે જ ધ્યાને લેવાય છે. ભલે બીજા આરોપીને ૧૮ વર્ષ પૂરા થવામાં માત્ર ૮ દિવસ બાકી હોય, પરંતુ ગુનાના દિવસે તે ૧૮ વર્ષથી નાનો હોવાથી તેની ઓળખ જાહેર કરી શકાતી નથી. અને તેની ધરપકડ સામાન્ય પોલીસ લોકઅપ કે જેલમાં નહિ, પરંતુ તેની અટકાયત કરીને તેને બાળ સુધારણા ગૃહ (Observation Home) માં મોકલવામાં આવે છે અને તેને જુવેનાઇલ જસ્ટિસ બોર્ડ (JJB) સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે છે.શું સગીર આરોપીના પોલીસ રિમાન્ડ મેળવી શકાય?કાયદા મુજબ સગીર આરોપીને સામાન્ય ગુનેગારની જેમ પોલીસ લોકઅપમાં રાખી શકાતો નથી કે તેના 'પોલીસ કસ્ટડી રિમાન્ડ' (PCR) પણ સામાન્ય કોર્ટમાંથી માંગી શકાતા નથી.પૂછપરછની મંજૂરી: પોલીસ સગીર આરોપીની ધરપકડ કરવાને બદલે 'અટકાયત' કરે છે અને તેને જુવેનાઇલ જસ્ટિસ બોર્ડ (JJB) સમક્ષ રજૂ કરીને બાળ સુધારણા ગૃહ (Observation Home) માં મોકલે છે. ગુનાની તપાસ માટે પોલીસે JJB પાસે પૂછપરછની પરવાનગી માંગવી પડે છે.પૂછપરછના નિયમો: બોર્ડની મંજૂરી મળ્યા બાદ, પોલીસ અધિકારીઓએ સગીરની પૂછપરછ બાળ સુધારણા ગૃહમાં જ, અથવા ચાઈલ્ડ ફ્રેન્ડલી વાતાવરણમાં કરવાની હોય છે. આ પૂછપરછ દરમિયાન સગીરના માતા-પિતા, પ્રોબેશન ઓફિસર અથવા બાળ કલ્યાણ અધિકારીની હાજરી અનિવાર્ય છે.પોલીસ ગણવેશ નહિ: તપાસ અને પૂછપરછ માટે આવતા પોલીસ અધિકારીઓએ પોલીસ યુનિફોર્મના બદલે સાદા કપડામાં જવું ફરજિયાત છે અને સગીરને કોઈપણ સંજોગોમાં હાથકડી પહેરાવી શકાતી નથી.ચાર્જશીટ અને પોલીસ તપાસની પ્રક્રિયા:સગીર આરોપીઓના કિસ્સામાં દરેક જિલ્લામાં કાર્યરત 'સ્પેશિયલ જુવેનાઇલ પોલીસ યુનિટ' (SJPU) અથવા નિયુક્ત ચાઈલ્ડ વેલફેર પોલીસ ઓફિસર દ્વારા તપાસ કરવામાં આવે છે.સામાન્ય કેસોમાં પોલીસ જે 'ચાર્જશીટ' રજૂ કરે છે, તેને સગીરના કિસ્સામાં ફાઈનલ રિપોર્ટ (Final Report) અથવા સોશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેશન રિપોર્ટ કહેવામાં આવે છે. ગંભીર ગુનાઓ માટે પોલીસે નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં (સામાન્ય રીતે ૬૦ થી ૯૦ દિવસમાં) પોતાની તપાસ પૂર્ણ કરીને આ રિપોર્ટ જુવેનાઇલ જસ્ટિસ બોર્ડ સમક્ષ રજૂ કરવાનો હોય છે.૧૬ થી ૧૮ વર્ષની વયજૂથ માટે કાયદામાં ખાસ જોગવાઈ (ટર્નિંગ પોઈન્ટ)૨૦૧૫ ના કાયદાકીય સુધારા મુજબ, જો ૧૬ થી ૧૮ વર્ષની ઉંમરનો કોઈ સગીર હત્યા કે બળાત્કાર જેવો 'ગંભીર ગુનો' (Heinous Crime) કરે, તો તેને સીધેસીધો સગીર માનીને છોડી શકાતો નથી.આ કેસમાં બંને આરોપીઓની ઉંમર ૧૬ વર્ષથી વધુ (૧૭ વર્ષ ૫ મહિના અને ૧૭ વર્ષ ૧૧ મહિના ૨૨ દિવસ) છે અને ગુનો હત્યાનો છે. તેથી, જુવેનાઇલ જસ્ટિસ બોર્ડ (JJB) દ્વારા તેમનું પ્રાથમિક મૂલ્યાંકન (Preliminary Assessment) કરવામાં આવશે.મૂલ્યાંકનમાં શું તપાસ થશે?બોર્ડ મનોચિકિત્સકો અને નિષ્ણાતોની મદદથી તપાસ કરશે કે:૧. શું આ બંને આરોપીઓમાં હત્યા જેવો ગુનો કરવાની શારીરિક અને માનસિક ક્ષમતા હતી?૨. શું તેઓ જાણતા હતા કે આ ગુનાનું પરિણામ શું આવશે?૩. કયા સંજોગોમાં આ ગુનો કરવામાં આવ્યો?જે આરોપીને ૧૮ વર્ષ પૂરા થવામાં માત્ર ૮ દિવસ બાકી છે અને બીજો જે ૧૭.૫ વર્ષનો છે, તેમની માનસિક પરિપક્વતા લગભગ એક પુખ્ત વ્યક્તિ જેટલી જ હોવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. જો મૂલ્યાંકનમાં સાબિત થાય કે તેઓ ગુનાની ગંભીરતા સમજતા હતા, તો JJB આ કેસને સગીર અદાલતમાંથી કાઢીને ચિલ્ડ્રન્સ કોર્ટ (જે સેશન્સ કોર્ટ હોય છે) માં ટ્રાન્સફર કરી દેશે.પુખ્ત વયના આરોપી (Adult) તરીકે કેસ ચાલશેચિલ્ડ્રન્સ કોર્ટમાં કેસ ટ્રાન્સફર થયા બાદ, આ બંને આરોપીઓ સામે એક સામાન્ય પુખ્ત વયના ગુનેગાર (Adult) ની જેમ જ ક્રિમિનલ ટ્રાયલ ચાલશે.૧૮ વર્ષ પૂરા થયા બાદ અને સજાની જોગવાઈ- ૮ દિવસ પછી બીજો આરોપી ૧૮ વર્ષનો થઈ જશે, છતાં તેનો કેસ ચિલ્ડ્રન્સ કોર્ટમાં જ ચાલુ રહેશે.- જો કોર્ટ તેમને દોષિત જાહેર કરે, તો તેમને સામાન્ય સેન્ટ્રલ જેલના કેદીઓ સાથે રાખી શકાતા નથી. તેમને ૨૧ વર્ષની ઉંમર થાય ત્યાં સુધી સુરક્ષિત સ્થળે (Place of Safety) રાખવામાં આવે છે.- ૨૧ વર્ષની ઉંમરે ફરી મૂલ્યાંકન: જ્યારે આ બંને આરોપીઓ ૨૧ વર્ષના થશે, ત્યારે કોર્ટ દ્વારા તેમના વર્તનનું ફરીથી મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. જો તેમનામાં કોઈ સુધારો ન જણાય (જે ગંભીર ગુનાઓમાં સામાન્ય છે), તો બાકીની સજા પૂરી કરવા માટે તેમને સામાન્ય સેન્ટ્રલ જેલમાં ટ્રાન્સફર કરી દેવામાં આવશે.સજા અંગે કાયદાકીય મર્યાદા:ભારતીય કાયદા મુજબ, ભલે આ આરોપીઓ સામે પુખ્ત વયના વ્યક્તિ તરીકે કેસ ચાલે અને તેઓ દોષિત ઠરે, પરંતુ ગુનાના દિવસે તેઓ ૧૮ વર્ષથી નાના હોવાથી તેમને ફાંસીની સજા કે પેરોલ વગરની આજીવન કેદ (Life imprisonment without possibility of release) આપી શકાતી નથી. તેમને આજીવન કેદ મળી શકે છે, પરંતુ તે પેરોલના અધિકાર સાથેની હશે.#MorbiUpdate #MorbiNews #CrimeNews #JuvenileJusticeAct #IndianLaw #MurderCase #MorbiPolice #GujaratPolice #LegalNews #LawAndOrder #
.jpg)
