પોષ માસમાં પૂર્ણિમાના દિવસે ચંદ્ર પુષ્ય નક્ષત્રમાં હોવાથી આ માસને પોષ માસ કહેવાય છે.પોષ મહિનામાં ભગવાન ભાસ્કર અગિયાર હજાર કિરણોથી ઠંડીથી રાહત આપે છેમોરબી : હિંદુ ધર્મમાં પોષ માસને ખૂબ પુણ્યપૂર્ણ માસ માનવામાં આવે છે. હિંદુ કેલેન્ડર મુજબ આ મહિનો માગશર મહિના પછી આવે છે. આ ગુજરાતી કેલેન્ડરનો ત્રીજો મહિનો છે. આ મહિનામાં શિયાળો પૂરજોશમાં હોય છે. આજે તા. ૧૨ જાન્યુઆરીથી ગુજરાતી પંચાંગ પ્રમાણે પોષ મહિનો શરૂ રહ્યો છે, જે 9 ફેબ્રુઆરી સુધી ચાલશે. આ મહિનો ભગવાન સૂર્ય અને નારાયણની પૂજા માટે સમર્પિત માનવામાં આવે છે. હિન્દુ કેલેન્ડરમાં તમામ મહિનાઓના નામ નક્ષત્ર પર આધારિત છે. માન્યતા અનુસાર મહિનાની પૂર્ણિમાના દિવસે ચંદ્ર જે નક્ષત્રમાં હોય છે, તેને તે જ નક્ષત્ર સાથે જોડીને તે મહિનાનું નામ આપવામાં આવ્યું છે. પોષ માસમાં પૂર્ણિમાના દિવસે ચંદ્ર પુષ્ય નક્ષત્રમાં હોય છે. તેથી, આ માસને પોષ અથવા પુષ્ય માસ કહેવાય છે.પોષ માસમાં સૂર્ય ઉપાસનાનું વિશેષ મહત્વપોષ માસમાં સૂર્ય ઉપાસનાનું વિશેષ મહત્વ છે. આ મહિનામાં સૂર્યદેવની પૂજા કરવાની પરંપરા છે. પોષ માસમાં સૂર્યને અર્પણ કરવામાં આવેલું અર્ઘ્ય શુભ માનવામાં આવે છે. દર મહિને સૂર્યની અલગ-અલગ રૂપમાં પૂજા કરવાની પરંપરા છે, તેથી પોષ મહિનામાં 'ભગ' નામના સૂર્યની પૂજા કરવામાં આવે છે. ભગ નામને ભગવાનનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. પોષ મહિનામાં સૂર્યને અર્ધ્ય અર્પણ કરવાનું અને ઉપવાસ કરવાનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, પોષ માસને પિતૃઓની મુક્તિનો મહિનો કહેવામાં આવે છે. તેને લઘુ પિતૃ પક્ષ માનવામાં આવે છે. પોષ માસનું ધાર્મિક મહત્વ વધવાને કારણે આ માસની અમાવસ્યા અને પૂર્ણિમાનું મહત્વ પણ વધુ છે.અથર્વવેદ અને સૂર્યોપનિષદ અનુસાર સૂર્ય પરબ્રહ્મ છે. શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, પોષ મહિનામાં ભગવાન ભાસ્કર અગિયાર હજાર કિરણોથી ઠંડીથી રાહત આપે છે. તેમનો રંગ લોહી જેવો લાલ હોય છે. શાસ્ત્રોમાં ધન, ધર્મ, કીર્તિ, શ્રી, જ્ઞાન અને ત્યાગને 'ભગ' કહ્યા છે અને આ બધાને લીધે તેને ભગવાન માનવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે, પોષ મહિનાના ભગ નામના સૂર્યને પરબ્રહ્મનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. પોષ મહિનામાં સૂર્યને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવાનું અને તેમના માટે ઉપવાસ કરવાનું મહત્ત્વ ધાર્મિક ગ્રંથોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.પોષ મહિનામાં જ મકરસંક્રાંતિના દિવસથી સૂર્ય ઉત્તર દિશા તરફ વળે છે. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ ગીતામાં કહ્યું છે કે જે વ્યક્તિ સૂર્યની ઉત્તરાયણમાં, શુક્લ પક્ષ દરમિયાન, દિવસના પ્રકાશમાં, જેના પ્રાણ ત્યજે છે તે ફરીથી મૃત્યુલોકમાં પાછો ફરતો નથી. આ જ કારણ છે કે મહાભારતના યુદ્ધમાં બાણોથી છલકાનારા ભીષ્મ પિતામહે ઉત્તરાયણના સૂર્યોદય પછી જ પોતાનો પ્રાણ ત્યાગ કર્યો હતો. જ્યારે સૂર્ય દક્ષિણાયન હતો, ત્યારે તેને બાણો વાગ્યા ત્યારે તે બાણોની પથારી પર સૂઈ ગયા હતા અને ખાસ કરીને ઉત્તરાયણની સૂર્યની રાહ જોવા લાગ્યા હતા. એવું માનવામાં આવે છે કે આ કારણે ભીષ્મ પિતામહે મૃત્યુ પછી મોક્ષ મેળવ્યો હતો.
.jpg)
