હિંદુ ધર્મમાં માનવામાં આવે છે કે પિતૃઓ (પૂર્વજ આત્માઓ) પિતૃ‑લોકમાં વસે છે અને તેમને સંતોષ આપવા શ્રાદ્ધકર્મ મહત્વનું છે. મહાભારતની એક પ્રસિદ્ધ કથા મુજબ, યુદ્ધ પછી કર્ણ નામના પૌરૂષે જ્યારે સ્વર્ગમાં પગ મૂક્યો ત્યારે તેને સ્વર્ગમાં વાસ્તવિક અન્ન ન મળ્યું, કારણ કે તેણે પોતાના પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ અર્પિત ન કર્યા હતા. ભગવાન ઈન્દ્રે તેને પૃથ્વી પર 15 દિવસ પાછા મોકલ્યા જેથી તે પોતાના પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કરી શકે. કર્ણએ તે 15 દિવસ શ્રાદ્ધકર્મમાં વિતાવીને પોતાના પિતૃઓને સંતોષ્યો, અને ત્યારથી આ 15 દિવસ ‘પિતૃપક્ષ’ તરીકે ઓળખાય છે. પુરાણોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ભગવાન રામ અને માતા સીતાએ પણ રાજા દશરથજીની આત્માને શાંતિ આપવા માટે ગયા ખાતે ‘પિંડદાન’ કર્યું હતું.જ્યોતિષીય મહત્વજ્યોતિષશાસ્ત્ર અનુસાર, પિત્રુ પક્ષની અમાવસ્યાને સર્વપિત્રુ અમાવસ્યા કહેવામાં આવે છે. આ દિવસે આપણા પૂર્વજોને સ્મરણ કરીને તેમને તૃપ્ત કરવાના વિધિઓ કરાય છે. જ્યોતિષ શાસ્ત્રમાં આ દિવસને પિતૃદોષ નિવારણ, કુટુંબ સુખ-શાંતિ અને આત્મિક ઉન્નતિ માટે અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવ્યો છે.આ અમાવસ્યા કેમ માનવાય છે?અમાવસ્યાના દિવસે સૂર્ય અને ચંદ્ર બંને એકસાથે રહે છે, જે આધ્યાત્મિક ઉર્જાનો સંગમ સર્જે છે.પિતૃઓના આશીર્વાદ મેળવવાનો આ દિવસ સૌથી શક્તિશાળી માનવામાં આવ્યો છે.આ દિવસે કરવામાં આવેલા શ્રાદ્ધ, તર્પણ કે દાન પિતૃઓ સુધી સીધા પહોંચે છે એવું શાસ્ત્રમાં વર્ણન છે. માન્યતા અનુસાર આ સમયે પિતૃઓ પિતૃલોકમાંથી પૃથ્વી પર ઉતરી આવતા હોય છે. સૂર્યને પાંચમા ભવન (જન્મભવન)નો સ્વામી માનવામાં આવે છે, જે કુટુંબ અને પૂર્વજોના કર્મોના પરિણામ દર્શાવે છે. આ સમયે શ્રાદ્ધ-વિધિ, પિતૃતર્પણ અને દાન દ્વારા પિતૃઓની પ્રસન્નતા મેળવવાની પ્રથા છે. જો આ દરમિયાન શ્રાદ્ધ ન કરવામાં આવે, તો શાસ્ત્રો અનુસાર પિતૃદોષ ઊભો થઈ શકે છે જે કુટુંબમાં સંકટો લાવી શકે છે. આ પિતૃદોષ દૂર કરવા માટે કરેલ શ્રાદ્ધક્રિયાઓ કુટુંબને શાંતિ અને સુખ આપે છે.પ્રાચીન ગ્રંથોમાં ઉલ્લેખપિતૃઓની પૂજા અને શ્રાદ્ધકર્મ વિશે વિવિધ પુરાણો અને ધર્મશાસ્ત્રોમાં મહત્વપૂર્ણ ઉલ્લેખ છે:ગરુડા પુરાણ – મૃત્યુ પછીનાં સંસ્કારો અને પિતૃતર્પણ સંબંધિત વિધિઓનું વિગતવાર વર્ણન છે.વિષ્ણુ પુરાણ – વર્ણવે છે કે શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરનારા બ્રહ્મા, ઈન્દ્ર, રુદ્ર વગેરે સર્વ દેવતાઓની પ્રસન્નતા મેળવે છે.મનુસમૃતિ – પુત્રને તેના કાર્ય માટે વિશેષ મહત્વ આપે છે; ‘પુત્ર’ નામ એ દર્શાવે છે કે પુત્ર પિતૃઓને દુઃખમાંથી મુક્ત કરે છે.મહાભારત (અનુશાસનપર્વ) – આ સમયગાળામાં કરેલી શ્રાદ્ધક્રિયાઓના ફળો અને પિતૃદોષ નિવારણની મહત્તા અંગે દર્શાવે છે.વિધિ-કરમ અને ઉપચારઆ દિવસે શ્રાદ્ધ વિધિઓમાં અનેક ધાર્મિક કૃત્યો કરવામાં આવે છે. મુખ્ય વિધિઓમાં તર્પણ અને પિંડદાનનું વિશેષ મહત્વ છે. કેટલાક ઉપાય અને વિધિઓ છે:તર્પણ: જવ, કુશા, કાળુ તલ વગેરે ભેગું કરીને તે પાણી પિતૃઓને અર્પિત કરવામાં આવે છે.પિંડદાન: દહીં, ઘી, મધ, દુધ અને શક્કરથી બનાવેલી ભાતની ગોળીઓ (પિંડ) પિતૃઓને અર્પિત થાય છે. પિંડદાન કરતી વખતે ‘ઓમ પિતૃભ્યો નમઃ’ જેવા પવિત્ર મંત્રો 108 વાર ઉચ્ચારવામાં આવે છે.દાન: શ્રાદ્ધ દિવસે ભૂખ્યા-ગરીબોને અન્નદાન કરવું અને બ્રાહ્મણોને દક્ષિણાદાન આપવું શુભ ગણાય છે.માન્ત્રજાપ: શ્રાદ્ધ દરમ્યાન ‘ઓમ પિતૃભ્યો નમઃ’ જેવા પિતૃમાન્ત્રોનું 108 વાર જાપ કરવામાં આવે છે, જેને આત્માને ઊંડો શાંતિ મળે છે.પિપળા વૃક્ષ નીચે દીવો પ્રગટાવી “ૐ પિતૃભ્યઃ સ્વધા” મંત્ર જાપ કરો. 108 કે 1008 પરિક્રમા કરો.કાળા તિલ, પાણી અને દુધથી તર્પણ કરો.ગાયને ઘાસ અને કુતરાને રોટલી ખવડાવો – આથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે.શાસ્ત્રોમાં કહ્યું છે કે આ દિવસે ગંગાજળમાં તર્પણ કરવાથી પિતૃ આત્માઓને સીધી તૃપ્તિ મળે છે.લાભ અને ફળપુરાણો અનુસાર સંતોષિત પિતૃ પરિવારને આરોગ્ય, સંપત્તિ, જ્ઞાન અને દીર્ઘ આયુષ્યનો આશીર્વાદ આપે છે. મહાભારતમાં પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે શ્રાદ્ધકર્મ કરનારે ધન, યશ, આયુષ્ય તથા સ્વર્ગ જેવા શ્રેષ્ઠ ફળો પ્રાપ્ત કરે છે. આધ્યાત્મિક દૃષ્ટિએ, પિતૃપક્ષની વિધિઓ પિતૃદોષને દૂર કરે છે અને મનમાં ઊંડો શાંતિ પ્રદાન કરે છે. પરિણામે પરિવારને સમૃદ્ધિ, ભાઈચારો અને માનસિક શાંતિનો લાભ થાય છે.જો તમારી કુંડળીમાં પિતૃદોષ કે અજાણ્યા અવરોધો અનુભવાઈ રહ્યા હોય, તો આ અમાવસ્યાનો દિવસ તેને સમજવા અને દૂર કરવા માટે શ્રેષ્ઠ છે. વ્યક્તિગત કુંડળી વાંચન દ્વારા યોગ્ય માર્ગદર્શન મેળવી પિતૃ આશીર્વાદનો લાભ લો.લેખક : ખ્યાતિબેનAstrologer & Spiritual Guide.WhatsApp: 9136731555
.jpg)
