મોરબી અપડેટ, 19 ઓગસ્ટ 2026 : ભારતના સિરામિક કેપિટલ ગણાતા મોરબીની નિકાસમાં તાજેતરના વર્ષોનો સૌથી મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. વેપાર આંકડા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ ક્વાર્ટર (એપ્રિલ-જૂન)માં મોરબીની સિરામિક નિકાસમાં ગત વર્ષની સરખામણીએ આશરે 70% ઘટાડો નોંધાયો છે. ગેસની અછત, ઝડપથી વધેલા ઈંધણ ભાવ, વધતા ફ્રેઈટ ખર્ચ, કન્ટેનરની અછત અને મુખ્ય વિદેશી બજારોમાં એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટીના કારણે ઉદ્યોગ સતત દબાણ હેઠળ છે.આંકડા શું કહે છેએપ્રિલ-જૂન 2025માં આશરે 616.78 મિલિયન ડોલરની નિકાસ થઈ હતી, જે આ વર્ષે એ જ ગાળામાં ઘટીને માત્ર 184.19 મિલિયન ડોલર રહી ગઈ — એટલે કે 70.1% નો ઘટાડો. રૂપિયામાં જોઈએ તો, ગત વર્ષે લગભગ ₹5,200 કરોડની નિકાસ થઈ હતી, જે આ વર્ષે ઘટીને આશરે ₹1,700 કરોડ રહી.આ ઘટાડો કોઈ એક-બે દેશો પૂરતો મર્યાદિત નથી. અમેરિકામાં નિકાસ 53.28 મિલિયન ડોલરથી ઘટીને 16.04 મિલિયન ડોલર થઈ, એટલે કે 69.9% ઘટાડો. સૌથી મોટો ઘટાડો ઈરાકમાં નોંધાયો — 26.67 મિલિયન ડોલરથી ઘટીને માત્ર 0.47 મિલિયન ડોલર, એટલે કે 98.2% નું ભારે ધોવાણ. ઓમાનમાં નિકાસ 94.1% ઘટીને 19.92 મિલિયન ડોલરથી 1.17 મિલિયન ડોલર રહી, જ્યારે સાઉદી અરેબિયામાં નિકાસ 92.6% ઘટીને 11.21 મિલિયન ડોલરથી 0.90 મિલિયન ડોલર રહી. UAEમાં નિકાસ 86.5% ઘટીને 40.87 મિલિયન ડોલરથી 5.52 મિલિયન ડોલર રહી.રશિયામાં નિકાસમાં પણ મોટો ઘટાડો નોંધાયો, જે 93.01 મિલિયન ડોલરથી ઘટીને 15.34 મિલિયન ડોલર રહી — એટલે કે 83% ઘટાડો. ઈઝરાયલમાં નિકાસ 78.9% ઘટીને 19.62 મિલિયન ડોલરથી 4.41 મિલિયન ડોલર રહી. અન્ય મુખ્ય બજારોમાં પણ મોટા ઘટાડા જોવા મળ્યા: બ્રિટનમાં નિકાસ 59.2% ઘટી (31.20 મિલિયન ડોલરથી 12.73 મિલિયન ડોલર), પોલેન્ડમાં 50.8% ઘટી (21.33 મિલિયન ડોલરથી 10.48 મિલિયન ડોલર), અને વિયેતનામમાં 52.6% ઘટી (17.56 મિલિયન ડોલરથી 8.33 મિલિયન ડોલર).ગેસ ખર્ચ : ઉત્પાદન ખર્ચનો લગભગ 40% હિસ્સોસિરામિક ટાઈલ ઉત્પાદનના કુલ ખર્ચમાં ગેસનો હિસ્સો લગભગ 40% જેટલો છે, જેના કારણે મોરબીના આશરે 900 સિરામિક યુનિટો ઈંધણના ભાવ વધઘટ પ્રત્યે ખૂબ સંવેદનશીલ છે. આ ક્લસ્ટર દરરોજ આશરે 55 લાખ SCM પ્રોપેન અને ગુજરાત ગેસ દ્વારા સપ્લાય થતો 25-30 લાખ SCM પાઈપ્ડ નેચરલ ગેસ વાપરે છે.પશ્ચિમ એશિયા કટોકટી વકરી તે પહેલાં, મોરબીના સિરામિક ઉદ્યોગ માટે સરેરાશ ગેસ ભાવ આશરે ₹48 પ્રતિ SCM હતો. ઈરાન-ઈઝરાયલ સંઘર્ષે સ્ટ્રેટ ઓફ હોરમુઝ મારફતે થતી શિપિંગને ખોરવી નાખતાં, ઉદ્યોગને ગેસ સપ્લાયમાં ઘટાડાનો સામનો કરવો પડ્યો અને અનેક યુનિટોને લગભગ 30 થી 45 દિવસ સુધી ઉત્પાદન બંધ રાખવું પડ્યું, કારણ કે ઉપલબ્ધ ગેસ ઘરેલુ વપરાશ માટે અગ્રતા પર રખાયો હતો.સપ્લાય અનિશ્ચિત બનતાં, ગુજરાત ગેસે વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો અને સ્પોટ માર્કેટનો સહારો લીધો, જેના કારણે ભાવ એક તબક્કે ₹90 પ્રતિ SCM સુધી પહોંચી ગયા. પાછળથી PNGનો ભાવ આશરે ₹79 પ્રતિ SCM પર સ્થિર થયો, જેમાં કંપની ઉદ્યોગોને આશરે 85 લાખ SCM ગેસ સપ્લાય કરી રહી હતી. જે ગ્રાહકોએ અગાઉથી માંગનો અંદાજ રજૂ કર્યો ન હતો તેમની પાસેથી આશરે ₹89 પ્રતિ SCM વસૂલવામાં આવ્યો, જ્યારે અગાઉથી આયોજન કરનારને આશરે ₹79 પ્રતિ SCM પર સપ્લાય મળ્યો. બીજી તરફ પ્રોપેન સપ્લાયર્સે આશરે ₹85 પ્રતિ SCM પર ગેસ ઓફર કર્યો — પ્રોપેનની વધુ કેલોરિફિક વેલ્યુના કારણે કેટલાક ઉત્પાદકો હજુ પણ તેને પ્રમાણમાં કિફાયતી માને છે.ફ્રેઈટ ખર્ચમાં 200-300% નો વધારોગેસ કટોકટીની સાથે સાથે, શિપિંગ ખર્ચે પણ ઉદ્યોગ પર બીજો મોટો બોજ નાખ્યો છે. ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિઓના જણાવ્યા મુજબ, UAE માટેના ફ્રેઈટ દર, જે અગાઉ આશરે 300-400 ડોલર પ્રતિ કન્ટેનર હતા, તાજેતરના મહિનાઓમાં વધીને 2,500 ડોલર પ્રતિ કન્ટેનર સુધી પહોંચી ગયા છે — એટલે કે 200-300% નો વધારો. કન્ટેનરની અછત સાથે મળીને, આનાથી મોરબીના નિકાસકારો માટે વિદેશી બજારોમાં ભાવ-સ્પર્ધાત્મક રહેવું ઘણું મુશ્કેલ બની ગયું છે.એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટીથી વધ્યું દબાણકેટલાય ગલ્ફ દેશો, યુરોપિયન દેશો અને દક્ષિણ આફ્રિકાએ ભારતીય સિરામિક ઉત્પાદનો પર 50% થી 100% સુધીની એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી લગાવી છે. ઉત્પાદન અને ફ્રેઈટ ખર્ચમાં થયેલા વધારા ઉપર આ ડ્યુટી, મોરબીના ઉત્પાદકો માટે ચીન અને યુરોપના ઉત્પાદકો સામે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં ટકી રહેવું ઘણું અઘરું બનાવી રહી છે.સ્થાનિક બજારમાં થોડી રાહતબંધ પછી જ્યારે ઉત્પાદન ફરી શરૂ થયું, ત્યારે ટાઈલ્સની અછતના કારણે મોરબીના સિરામિક ઉદ્યોગને શરૂઆતમાં સ્થાનિક બજારમાંથી મજબૂત માંગ મળી, અને ઉત્પાદકોના જણાવ્યા મુજબ સ્થાનિક ખરીદદારોએ વધેલા ભાવ મોટાભાગે સ્વીકારી લીધા છે. પરંતુ એ જ ઉત્પાદનો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પૂરતા ખરીદદારો શોધવામાં મુશ્કેલી અનુભવી રહ્યા છે, જ્યાં હરીફોને ભારતીય નિકાસકારો જેવી એન્ટી-ડમ્પિંગ અડચણોનો સામનો કરવો પડતો નથી.થોડી રાહત, પણ અનિશ્ચિતતા યથાવતજુલાઈમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોરમુઝ ફરી ખૂલતાં, પ્રોપેન સપ્લાયર્સે PNG કરતાં ઓછા ભાવે મોરબીના ઉત્પાદકોનો ફરી સંપર્ક કર્યો, જેનાથી થોડી રાહત મળી. જોકે અનિશ્ચિતતા હજુ યથાવત છે: જ્યારે ગુજરાત ગેસે 20 જુલાઈની આસપાસ ઓગસ્ટ સપ્લાય માટે ઔદ્યોગિક ગ્રાહકો પાસેથી અગાઉથી માંગનો અંદાજ માંગ્યો, ત્યારે મોટાભાગના સિરામિક ઉત્પાદકોએ પોતાની જરૂરિયાત રજૂ કરી ન હતી, કારણ કે તેઓ પહેલેથી જ પ્રોપેન સપ્લાયર્સ સાથે જોડાઈ ચૂક્યા હતા.ઉદ્યોગ માટે આનો શું અર્થ થાય?મોરબી ભારતના કુલ ટાઈલ ઉત્પાદનમાં લગભગ 90% અને નિકાસમાં પણ એટલો જ મોટો હિસ્સો ધરાવે છે, જેના કારણે અહીંની લાંબા ગાળાની મંદી સમગ્ર ભારતીય સિરામિક અને કન્સ્ટ્રક્શન સપ્લાય ચેઈન માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. આ ક્લસ્ટર સાથે લગભગ 9 લાખ લોકો પ્રત્યક્ષ-પરોક્ષ રીતે જોડાયેલા હોવાથી, ઉદ્યોગ સંગઠનો આગામી ક્વાર્ટરમાં ખોવાયેલી નિકાસ પાછી મેળવવા માટે — ખાસ કરીને સ્થિર-એકસમાન ભાવે ગેસ સપ્લાય અને એન્ટી-ડમ્પિંગ અડચણો સામે સહાય જેવા — રાહત પગલાં માટે રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ સતત રજૂઆત કરે તેવી શક્યતા છે.
.jpg)
